๑. การหาเลี้ยงชีพบริสุทธิ์
            ๒. มีผลเป็นสุข
            ๓. เป็นของไม่มีโทษ
            ๔. บำบัดความทุกข์ของผู้อื่นเสีย
            ๕. เป็นของไม่มีภัย
            ๖. เป็นของไม่เบียดเบียน
            ๗. มีแต่เจริญฝ่ายเดียว ไม่เป็นเหตุให้เสื่อม
            ๘. ไม่มีมารยาหลอกลวง
            ๙. ไม่ขุ่นมัว
            ๑๐. เป็นเครื่องป้องกัน
            ๑๑. ให้สำเร็จสิ่งที่ปรารถนา
            ๑๒. กำจัดเสียซึ่งอาวุธทั้งปวง
            ๑๓. มีประโยชน์ในทางสำรวม
            ๑๔. สมควรแก่สมณะ
            ๑๕. สงบนิ่ง
            ๑๖. หลุดพ้น
            ๑๗. เป็นเหตุให้สิ้นราคะ
            ๑๘. ระงับเสียซึ่งโทษะ
            ๑๙. ทำโมหะให้พินาศ
             ๒๐. กำจัดเสียซึ่งมานะ
            ๒๑. เป็นเหตุตัดเสียซึ่งวิตกชั่ว
            ๒๒. ทำให้ข้ามสงสัยเสียได้
            ๒๓. กำจัดเสียซึ่งความเกียจคร้าน
            ๒๔. กำจัดเสียซึ่งความไม่ยินดีในธรรม
            ๒๕. เป็นเหตุให้อดทน
            ๒๖. เป็นของชั่งไม่ได้
            ๒๗. เป็นของหาประมาณมิได้
            ๒๘. ทำให้สิ้นทุกข์ทั้งปวง

    ขอถวายพระพร บุคคลเหล่าใดสมาทานถือมั่นธุดงคคุณ
บุคคลเหล่านั้นย่อมประกอบด้วยองค์ ๑๘ คือ
            ๑. มีมารยาทบริสุทธิ์
            ๒. มีปฏิปทาบริบูรณ์ดี
            ๓. รักษากายวาจาดี
            ๔. มีใจบริสุทธิ์ดี
            ๕. ประคองความเพียรดี
            ๖. ระงับความกลัว
            ๗. ปราศจากความยึดถือในตัวตน
            ๘. ระงับความอาฆาต
            ๙. มีจิตเมตตา
            ๑๐. รอบรู้อาหาร
            ๑๑. เป็นที่เคารพแห่งสัตว์ทั้งปวง
            ๑๒. เป็นผู้รู้จักพอดีในโภชนะ
            ๑๓. เป็นผู้ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเพียร
            ๑๔. ไม่ห่วงที่อยู่
            ๑๕. อยู่ที่ไหนสบายก็อยู่ที่นั่น
            ๑๖. เกลียดชังความชั่ว
            ๑๗. ยินดีในวิเวก
            ๑๘. ไม่ประมาทเนือง ๆ

    ขอถวายพระพร บุคคลที่ควรแก่ธุดงคคุณ มีอยู่ ๑๐ คือ
             ๑. ผู้มีศรัทธา
            ๒. ผู้มีหิริ ( ละอายชั่ว )
            ๓. ผู้มีความอดทน
            ๔. ผู้ไม่คดโกง
            ๕. ผู้อยู่ในอำนาจเหตุผล
            ๖. ผู้ไม่ละโมภ
            ๗. ผู้ใคร่ต่อการศึกษา
            ๘. ผู้มีใจมั่นคง
            ๙. ผู้ไม่ชอบยกโทษผู้อื่น
            ๑๐. ผู้อยู่ด้วยเมตตา

    " ขอถวายพระพร พวกคฤหัสถ์ที่กระทำให้แจ้งนิพพานทั้งสิ้น ล้วนได้กระทำในธุดงคคุณ ๑๓ ไว้ในชาติก่อน ๆ แล้วทั้งนั้น มาในชาตินี้ได้กระทำความประพฤติ และการปฏิบัติให้บริสุทธิ์ซ้ำอีก จึงจะสำเร็จนิพพานได้

    เปรียบเหมือนพวกนายขมังธนูผู้ฉลาดได้ฝึกหัดวิชาธนูไว้ก่อนแล้ว ครั้นเข้าไปสู่พระราชฐาน ก็ยิงถวายพระมหากษัตริย์ได้แม่นยำ แล้วได้รับพระราชทานรางวัลเป็นอันมาก ฉะนั้น ผู้ไม่ได้กระทำในธุดงค์ไว้เมื่อชาติก่อน ย่อมไม่สำเร็จอรหันต์ในชาตินี้ จะสำเร็จก็เพียงโสดาปัตติผลเท่านั้น

   อีกประการหนึ่ง ผู้ได้กระทำธุดงค์ ๑๓ ไว้ในชาติก่อนมาชำนาญแล้ว มาชาตินี้ได้อบรมความประพฤติและข้อปฏิบัติซ้ำอีก ก็กระทำให้แจ้งนิพพานได้ เหมือนกับแพทย์ที่เรียนจนชำนิชำนาญในสำนักอาจารย์มาแล้ว ก็รักษาโรคได้ดีฉะนั้น

   การสำเร็จธรรมย่อมไม่มีแก่ผู้ไม่บริสุทธิ์ในธุดงคคุณ เหมือนกับการไม่งอกขึ้นแห่งพืชด้วยไม่ถูกรดน้ำฉะนั้น หรือเหมือนกับการไปสู่คติ ย่อมไม่มีแก่ผู้ไม่ได้ทำกุศลไว้ฉะนั้น

   ขอถวายพระพร ธุดงคคุณเปรียบเหมือนปฐพี เพราะเป็นที่ตั้งแห่งผู้มุ่งความบริสุทธิ์และ เปรียบเหมือนน้ำ เพราะเป็นเครื่องชำระกิเลสมลทิน เปรียบเหมือนไฟ เพราะเป็นเครื่องเผากิเลสทั้งปวง เปรียบเหมือนลม เพราะเป็นเครื่องพัดเอามลทินคือกิเลสไป เปรียบเหมือนยาแก้พิษงูเพราะเป็นเครื่องแก้ความเจ็บไข้คือกิเลส

    เปรียบเหมือนดังน้ำอมฤต เพราะทำลายกิเลสทั้งปวง เปรียบเหมือนนา เพราะเป็นที่งอกขึ้นแห่งคุณของสมณะทั้งปวง เปรียบเหมือนแก้วมโนหรจินดา เพราะทำให้สำเร็จสมบัติตามความปรารถนา เปรียบเหมือนเรือ เพราะให้ข้ามฟากคือสงสารได้ เปรียบเหมือนเครื่องป้องกันภัย เพราะทำให้เกิดความเบาใจแก่ผู้กลัวชรามรณะ

    เปรียบเหมือนมารดา เพราะเป็นผู้อนุเคราะห์ ซึ่งผู้กำจัดกิเลสแห่งทุกข์ เปรียบเหมือนบิดาเพราะทำให้เกิดผลแห่งความเป็นสมณะ เปรียบเหมือนมิตร เพราะไม่ทำให้ผิดพลาด จากการแสวงหาคุณธรรม เปรียบเหมือนดอกปทุม เพราะไม่แปดเปื้อนด้วยกิเลส เปรียบเหมือนของหอม๔ อย่าง เพราะกำจัดกลิ่นเหม็นคือกิเลส

    เปรียบเหมือนพระยาเขาสิเนรุราช เพราะหวั่นไหวด้วยโลกธรรม ๘ เปรียบเหมือนอากาศเพราะปราศจากการยึดถือในสิ่งทั้งปวง เปรียบเหมือนแม่น้ำ เพราะเป็นสิ่งที่ล้างเครื่องเศร้าหมองคือกิเลส เปรียบเหมือนผู้นำทาง เพราะช่วยให้ข้ามพ้นหนทางที่กันดาร คือหลงผิดไปกับการเกิด เปรียบเหมือนหมู่เกวียนเพราะส่งให้ถึงพระนครคือนิพพาน อันประเสริฐ อันไม่มีภัย ไม่มีกิเลสและกองทุกข์

    เปรียบเหมือนกระจกที่บริสุทธิ์สะอาด เพราะทำให้เห็นความจริงแห่งสังขารทั้งหลายเปรียบเหมือนโล่ห์ เพราะเป็นเครื่องกั้นซึ่งไม้ค้อน ลูกศร อาวุธ คือกิเลส เปรียบเหมือนดวงจันทร์เพราะทำให้เกิดความเย็นใจ เปรียบเหมือนดวงอาทิตย์ เพราะกำจัดความมืดทั้งปวง

   ขอถวายพระพร ธุดงคคุณย่อมมีคุณมากเป็นของทำความเกื้อกูล ทำความสบาย ทำความรัก ทำความไม่มีโทษ ทำให้ไปจากบาป เป็นที่ตั้งนำมาซึ่งยศ นำมาซึ่งสุข มีสุขเป็นผล มีคุณมากมายก่ายกอง มีพระคุณหาประมาณมิได้ เป็นของประเสริฐในที่ทั้งปวง

    เป็นเครื่องกำจัดภัย กำจัดโศรก กำจัดทุกข์ กำจัดความกระวนกระวาย กำจัดความเร่าร้อนกำจัดความไม่ยินดีทางธรรม กำจัดภพ กำจัดตะปู กำจัดราคะ โทสะ โมหะ ทิฏฐิ กำจัดอกุศลทั้งปวง

   ขอถวายพระพร มนุษย์ทั้งหลายย่อมบริโภคอาหาร เพราะเป็นเครื่องค่ำชูชีวิต ย่อมบริโภคยาใช้ยา เพราะเป็นของเกื้อกูล ย่อมคบมิตร เพราะเห็นแก่อุปการคุณ ย่อมหารือ เพราะมุ่งจะ ข้ามฟาก ย่อมหาดอกไม้ ของหอมด้วยต้องการกลิ่นหอม ย่อมหาเครื่องป้องกันภัยด้วยไม่อยากมีภัย ย่อมหาแผ่นดินด้วยเห็นว่าเป็นที่อยู่อาศัย

    ย่อมหาอาจารย์เพราะอยากได้ความรู้ ย่อมหาพระราชาเพราะอยากได้ยศ ย่อมหาแก้วมณีเพราะอยากได้สำเร็จความปรารถนาทั้งปวงฉันใด พระอริยะทั้งหลายก็ประพฤติธุดงคคุณ ด้วยเห็นว่าเป็นเครื่องให้สำเร็จคุณแห่งสมณะทั้งปวงฉันนั้น

    ขอถวายพระพร อีกอย่างหนึ่ง น้ำเป็นของทำให้พืชงอกงาม ไฟเป็นของเผา อาหารเป็นของทำให้เกิดกำลัง เครื่องไม้สำหรับผูกมัด อาวุธสำหรับผ่าตัด น้ำดื่มสำหรับกำจัดความกระหายน้ำ ขุมทรัพย์ทำให้เกิดความยินดี เรือสำหรับข้ามฟาก ยาสำหรับแก้โรค

   ยานพาหนะสำหรับไปมาให้สบาย เครื่องป้องกันสำหรับกำจัดภัยพระราชาสำหรับปกครองโล่ห์สำหรับป้องกันไม้ค้อน ก้อนดิน ก้อนเหล็ก ลูกศร อาวุธ อาจารย์สำหรับสั่งสอน มารดาสำหรับเลี้ยง กระจกสำหรับส่องเครื่องแต่งกายให้สวยงาม ผ้าสำหรับปกปิด

   บันใดสำหรับให้ขึ้นลง คันชั่งสำหรับชั่ง มนต์สำหรับร่าย อาวุธสำหรับป้องกันตัว ประทีปสำหรับกำจัดความมืด ลมสำหรับดับความร้อน ศิลปะสำหรับเลี้ยงชีวิต ยาแก้พิษสำหรับรักษาชีวิต บ่อสำหรับทำให้เกิดแก้ว แก้วสำหรับประดับ อาญาสำหรับไม่ให้ล่วงละเมิด ความเป็นใหญ่สำหรับให้มีอำนาจฉันใดธุดงคคุณก็ฉันนั้น

    คือธุดงคคุณสำหรับเป็นที่งอกแห่งพืช คือคุณแห่งความเป็นสมณะ สำหรับเผามลทิล คือกิเลส ทำให้เกิดกำลังฤทธิ์เป็นเครื่องผูกสติไว้ เป็นเครื่องกำจัดลูกศรคือความสงสัย เป็นเครื่องกำจัดความหิวกระหายคือตัณหา เป็นเครื่องทำให้เบาใจในการสำเร็จธรรม เป็นเครื่องข้ามห้วงกิเลสทั้ง ๔

   เป็นเครื่องดับโรคคือกิเลส เป็นเครื่องทำให้ไปสู่ที่มีความสุขคือนิพพาน เป็นเครื่องดับทุกข์ทั้งปวง เป็นเครื่องรักษาสมณคุณ เป็นเครื่องกำจัดวิตกชั่วร้าย เป็นเครื่องสอนให้ได้สมณคุณเป็นเครื่องเลี้ยงสมณคุณ เป็นเครื่องทำให้เป็นสมถะวิปัสสนา มรรค ผล นิพพาน เป็นที่สรรเสริญแห่งโลกทั้งสิ้น

    เป็นเครื่องทำให้เกิดคุณอันใหญ่อันงาม เป็นเครื่องเปิดเผยอุบายทั้งปวง เป็นที่ขึ้นไปสู่ยอดเขาคือสมณคุณ เป็นเครื่องสาธยายธรรมที่ควรเกี่ยวข้องและไม่ควรเกี่ยวข้อง เป็นเครื่องปราบศัตรูคือกิเลส เป็นเครื่องกำจัด ความมืดคืออวิชชา

    เป็นเครื่องดับความเร่าร้อนคือไฟ ๓ กอง เป็นเครื่องใช้สำหรับสมบัติอันสงบละเอียด เป็นเครื่องทำให้เกิดการตรัสรู้อริยสัจ ๔ เป็นเครื่องรักษาไว้ซึ่งคุณธรรมทั้งปวง เป็นที่เกิดแห่งแก้วอันประเสริฐคืออภิญญา ๖ เป็นเครื่องประกอบทำให้เกิดสันติสุขอย่างยิ่ง ทำให้ไม่ล่วงอริยธรรมไปได้

    เป็นอันว่า ธุดงคคุณอย่างหนึ่ง ๆ ย่อมทำให้ได้คุณเหล่านี้ ธุดงคคุณเป็นของมีคุณชั่งไม่ได้ประมาณไม่ได้ ไม่มีสิ่งใดเสมอเหมือนเป็นของประเสริฐสุด

    ขอถวายพระพร บุคคลผู้มักมาก ผู้ลวงโลก ผู้ละโมภ ผู้เห็นแก่ท้อง ผู้มุ่งลาภยศ สรรเสริญผู้ไม่ประกอบในทางธรรม ย่อมไม่สมควรสมาทานธุดงค์ เพราะจะทำให้ได้รับโทษทวีคูณ ทั้งในชาตินี้และชาติต่อ ๆ ไป

   คือในชาตินี้ก็จะได้รับแต่ความติเตียน ส่วนในชาติหน้าก็จักไปจมอยู่ในอเวจีนรก พ้นจากอเวจีนรกมาแล้ว จะมาเกิดเป็นเปรตอีก เหมือนกับผู้ทำผิดต่อพระราชา ย่อมได้รับพระอาญา มีตัดมือตัดเท้าเป็นต้นฉะนั้น

   ส่วนผู้ที่มักน้อยสันโดษ ชอบสงัดมีความเพียรแรงกล้า ไม่มีความโอ้อวดมารยา ไม่เห็นแก่ปากแก่ท้อง ไม่มุ่งลาภยศ สรรเสริญ เป็นผู้บวชด้วยศรัทธา ปรารถนาจะพ้นจากชรามรณะ จึงควรสมาทานธุดงค์

    เมื่อสมาทานธุดงค์แล้ว ย่อมได้รับผลทวีคูณ ย่อมเป็นที่รักใคร่พอใจของเทพยดามนุษย์ทั้งหลาย เมื่อมั่นอยู่ในธุดงค์แล้ว คุณธรรมทั้งหลายก็เจริญขึ้น แล้วก็ได้สำเร็จโลกุตตรผลนานาประการ เหมือนกับผู้เป็นข้าเฝ้าของพระมหากษัตริย์ ทำให้เป็นที่โปรดปรานของพระมหากษัตริย์แล้ว ย่อมได้รับพระราชทานสิ่งของต่าง ๆ ฉะนั้น

    ขอถวายพระพร ผู้ที่กระทำให้บริสุทธิ์ในธุดงคคุณ ๑๓ แล้ว ย่อมได้สำเร็จคุณวิเศษต่าง ๆเป็นต้นว่า รูปสมาบัติ ๔ อรูปสมาบัติ ๔ และอภิญญา ๖ อันว่าธุดงคคุณ ๑๓ นั้นได้แก่อะไร...

   ผู้ที่ทำให้บริบูรณ์ในธุดงคคุณ ๑๓ นั้นแล้ว ย่อมได้สามัญคุณทั้งปวง เปรียบเหมือนพ่อค้าเรือผู้มีทรัพย์ ไปค้าขายได้กำไรงามฉะนั้น หรือเปรียบเหมือนชาวนาทำนาได้ข้าวมาก เปรียบเหมือนกษัตริย์ ได้เป็นใหญ่ในปฐพีฉะนั้น

    ขอถวายพระพร พระอุปเสนเถระ ผู้เป็นบุตรแห่งวังคันตพราหมณ์ ได้ทำให้บริบูรณ์ในธุดงคคุณ ได้รับสรรเสริญจากพระพุทธองค์ในที่ประชุมชน

   ขอถวายพระพร ดอกปทุมอันเป็นที่ต้องการของคนทั้งหลาย ย่อมประกอบด้วยคุณ ๑๐ ประการ คือ เป็นของอ่อนนุ่ม ๑ สวยงาม ๑ มีกลิ่นหอม ๑ น่ารัก ๑ น่าต้องการ ๑ น่าสรร เสริญ ๑ ไม่แปดเปื้อนด้วยน้ำและตม ๑ ประดับไปด้วยใบอ่อนเกษรและกลีบ ๑ เป็นที่ประชุมแห่งแมลงผึ้งแมลงภู่ ๑ เจริญอยู่ในน้ำอันเย็น ๑

    ข้อนี้มีอุปมาฉันใด ธุดงคคุณก็ประกอบด้วยคุณ ๑๐ ประการฉันนั้น คือ อ่อนสนิท ๑ สวยงาม ๑ มีกลิ่นหอม ๑ น่ารัก ๑ น่าต้องการ ๑ น่าสรรเสริญ ๑ ไม่แปดเปื้อนด้วยน้ำและโคลนเลน ๑ ประดับด้วยใบเกษรและก้าน ๑ เป็นที่เกาะเกี่ยวแห่งหมู่แมลงผึ้ง ๑ เกิดขึ้นในน้ำอันเย็น ๑