“ไม่มี มหาบพิตร”

    “เพราะเหตุไร พระผู้เป็นเจ้า ?”

    “ขอถวายพระพร เพราะเหตุว่า เหตุอันใดที่จะทำให้ได้ธรรมภิสมัย เหตุอันนั้นเขาได้ตัดขาดแล้ว เพราะฉะนั้น ธรรมภิสมัยจึงไม่มีแก่เขา”

    “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า มีคำกล่าวว่า ความรำคาญใจย่อมมีแก่ผู้รู้ เมื่อมีผู้รำคาญใจก็มีเครื่องกั้น เมื่อมีเครื่องกั้นแล้วมีจิตสงบอยู่ เหตุไรจึงไม่มีธรรมาภิสมัยแก้ไขยาก โปรดแก้ไขด้วย ?”

    “ขอถวายพระพร พืชที่หว่านลงในที่ดินอันดี จะงอกขึ้นได้หรือไม่ ?”

    “งอกได้ พระผู้เป็นเจ้า”

    “ขอถวายพระพร ถ้าพืชนั้นเขาหว่านลงบนศิลาแรง จะงอกขึ้ได้หรือไม่ ?”

    “งอกไม่ได้ พระผู้เป็นเจ้า”

    “ขอถวายพระพร เพราะเหตุไร จึงไม่งอกขึ้นที่ศิลาแลง ?”

    “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า เพราะศิลาแรง ไม่เป็นเหตุให้พืชงอกขึ้นได้ พืชจึงไม่งอกขึ้น”

    “ข้อนี้ก็ฉันนั้นแหละ มหาบพิตร เพราะเหตุที่เขาตัดสิ่งที่จะให้เกิดธรรมาภิสมัยเสียแล้ว ธรรมาภิสมัยจึงไม่มี อีกอย่างหนึ่ง ไม้ค้อนก้อนดินที่บุคคลโยนขึ้นไปในอากาศ ย่อมตกลงมาที่พื้นดิน หรือว่าค้างอยู่บนอากาศ ?”

    “ไม่ค้าง พระผู้เป็นเจ้า”

    “เพราะเหตุไร มหาบพิตร ?”

    “เพราะเหตุว่า อากาศไม่เป็นที่ตั้งอยู่แห่งไม้ค้อนก้อนดิน”

    “ข้อนี้ก็ฉันนั้นแหละ มหาบพิตร เพราะเมื่อเขาตัดเหตุที่จะให้ได้อภิสมัยแล้ว อภิสมัยก็ไม่มี อีกประการหนึ่ง ธรรมดาไฟย่อมลุกโพลงอยู่บนบก จึงขอถามว่า ไฟนั้นจะลุกโพลงอยู่บนน้ำได้หรือ ?”

    “ไม่ได้ พระผู้เป็นเจ้า”

    “เพราะเหตุไร มหาบพิตร ?”

    “เพราะเหตุว่า น้ำไม่เป็นที่ให้ไฟลุก”

    “ข้อนี้ก็ฉันนั้นแหละ มหาบพิตร เมื่อเขาตัดเหตุที่จะให้ได้ธรรมาภิสมัย ธรรมาภิสมัยก็ไม่มี”

    “ข้าแต่พระนาคเสน ขอท่านจงคิดเนี้อความข้อนี้อีก คือสมมุติว่าโยมไม่รู้เลยว่าโยมเป็นปาราชิก เมื่อไม่รู้ก็ไม่เกิดความรำคาญใจ จะมีเครื่องกั้นกางได้อย่างไร ?”

    “ขอถวายพระพร ผู้ที่ไม่รู้ยาพิษอันแรงกล้า แต่ได้กินยาพิษนั้นเข้า เขาจะตายไหม ?”

    “ตาย พระผู้เป็นเจ้า”

    “ข้อนี้ก็ฉันนั้นแหละ มหาบพิตร บาปที่ผู้ไม่รู้กระทำ ห็กระทำอันตรายแก่อภิสมัยได้อีกอย่างหนึ่ง ผู้ที่เยียบไฟด้วยไม่รู้ ไฟจะไหม้ไหม ?”

    “ไหม้ พระผู้เป็นเจ้า”

    “ข้อนี้ก็ฉันนั้นแหละ มหาบพิตร บาปที่กระทำลงไปแล้ว ถึงไม่รู้ก็จะกระทำอันตรายแก่อภิสมัยได้ อีกประการหนึ่ง อสรพิษกัดผู้ที่ไม่รู้ตายไหม ?”

    “ตาย พระผู้เป็นเจ้า”

    “ข้อนี้ก็ฉันนั้นแหละ มหาบพิตร ถึงบาปผู้ไม่รู้กระทำ ก็กระทำอันตรายแก่อภิสมัยได้

    ขอถวายพระพร พระราชากาลิงคราชผู้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ได้ทรงช้างแก้วไปทางอากาศ ถึงไม่ทรงทราบว่า เป็นต้นไม้ศรีมหาโพธิเก่าอยู่ที่ตรงนั้น แต่ก็ไม่อาจเหาะข้ามไปบนต้นไม้ศรีมหาโพธินั้นไม่ใช่หรือ...อันนี้ก็ชี้ให้เห็นว่า ถึงบาปที่ผู้ที่ไม่รู้กระทำ ก็กระทำอันตรายแก่ธรรมาภิสมัยได้”

    “ข้าแต่พระนาคเสน คำแก้ไขของพระผู้เป็นเจ้านี้ ไม่อาจมีใครคัดค้านได้”