ปัญหาที่ ๘
ถามลักษณะมนสิการ

 

                        พระเจ้ามิลินท์ตรัสถามต่อไปว่า

   “ข้าแต่พระนาคเสน มนสิการ มีลักษณะอย่างไร ปัญญา มีลักษณะอย่างไร”

   พระนาคเสนตอบว่า

   “มหาราชะ มนสิการ มีความ อุสาหะ เป็นลักษณะ และมีการ ถือ ไว้ เป็นลักษณะ ส่วนปัญญา มีการ ตัด เป็นลักษณะ”

    “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า มนสิการ มีไว้เป็นลักษณะอย่างไร ปัญญา มีการตัด เป็นลักษณะอย่างไร ขอจงอุปมาให้แจ้งด้วย”

อุปมาคนเกี่ยวข้าว

    “มหาบพิตรทรงรู้จักวิธีเกี่ยวข้าวบ้างไหม”

   “อ๋อ....รู้จัก พระผู้เป็นเจ้า”

   “วิธีเกี่ยวข้าวนั้นคืออย่างไร”

   “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า คือคนจับกอข้าวด้วยมือข้างซ้าย แล้วเอาเคียวตัดให้ขาดด้วยมือข้างขวา”

   “มหาราชะ ข้อนี้มีอุปมาฉันใด คือพระโยคาวจรถือไว้ซึ่ง มนสิการ คือกิเลส อันมีในใจของตนแล้ว ก็ตัดด้วยปัญญา ฉันนั้น

   มนสิการ มีลักษณะถือ ไว้

    ปัญญา มีลักษณะตัด อย่างนี้แหละ ขอถวายพระพร”

   “ถูกดีแล้ว พระนาคเสน

อธิบาย

   คำว่า มนสิการ มีลักษณะ ถือ ไว้ หมายถึงการกำหนดจิตพิจารณา ขันธ์ ๕ คือร่างกายว่ามีสภาพเป็นอย่างไร

   ส่วน ปัญญา มีลักษณะ ตัด หมายถึงยอมรับนับถือกฎธรรมดาว่า ร่างกายมีสภาพเป็น อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ไม่ยึดถือว่า “มันเป็นเราเป็นของเรา” ดังนี้