ปัญหาที่ ๑๒
ถามเรื่องกระดูกยาว


                       ข้าแต่พระนาคเสน มีคำกล่าวว่า มีกระดูกยาวตั้ง ๑๐๐ โยชน์ โยมไม่เชื่อ เพราะต้นไม่ที่สูงตั้ง ๑๐๐ โยชน์ ก็ยังไม่มีกระดูกที่ไหนจักยาวตั้ง ๑๐๐ โยชน์

   “ขอถวายพระพร มหาบพิตรเคยได้ทรงสดับหรือไม่ว่า ปลาในมหาสมุทรตัวยาวตั้ง ๕๐๐ โยชน์มีอยู่ ?”

   “เคยฟัง พระผู้เป็นเจ้า”

   “ถ้าอย่างนั้น กระดูกของปลาที่มีตัวยาวตั้ง ๕๐๐ โยชน์ จักยาวตั้ง ๑๐๐ โยชน์มิใช่หรือ ?”

   “ใช่แล้ว พระผู้เป็นเจ้า”

 

ปัญหาที่ ๑๓
ถามเรื่องเกี่ยวกับลมหายใจ

   “ข้าแต่พระนาคเสน บุคคลอาจทำลมหายใจให้ดับได้หรือ ?”

   “ขอถวายพระพร ได้”

   “ได้อย่างไร พระผู้เป็นเจ้า ?”

   “ขอถวายพระพร มหาบพิตรเคยได้ยินเสียงคนนอนกรนบ้างหรือ?”

   “อ๋อ...เคยชิ พระผู้เป็นเจ้า”

   “ขอถวายพระพร เวลาเขาพลิกกายเสียงกรนเงียบไปไหม ?”

   “เงียบไป พระผู้เป็นเจ้า”

   “ขอถวายพระพร เสียงกรนนั้นเป็นเสียงของผู้ไม่ได้อบรมกาย ไม่ได้อบรมศีล ไม่ได้อบรมจิต แต่เมื่อพลิกตัวก็ยังหายไป ส่วนลมหายใจของผู้ได้รับอบรมกาย อบรมศีล อบรมจิต เข้าจตุตถณาน จะไม่ดับหรือ...มหาบพิตร ?”

   “ชอบแล้ว พระนาคเสน”

อธิบาย

   คำว่า “จตุตถณาน” ได้แก่ ณาน ๔ ที่มีลักษณะดับความรู้สึกจากลมหายใจในขณะนั้น

   ซึ่งเป็นอาการทั่วไปของผู้ที่เข้าณาน ๔

   มิใช่ว่าลมหายใจจะดับสิ้นไป ดังนี้

 

ปัญหาที่ ๑๔
ถามว่าอะไรเป็นสมุทร

   “ข้าแต่พระนาคเสน มีคำกล่าวกันอยู่ว่า “สมุทร ๆ” น้ำหรือชื่อว่าสมุทร ?”

   “ขอถวายพระพร น้ำเค็มมีอยู่ในที่เท่าใดที่เท่านั้นแหละ เรียกว่าสมุทร”

   “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า เหตุใดสมุทรจึงมีรสเดียว คือรสเค็ม”

   “ขอถวายพระพร เพราะมีน้ำขังอยู่นานจึงเค็ม”

   “สมควรแล้ว พระนาคเสน”

 

ปัญหาที่ ๑๕
ถามเรื่องการตัดสิ่งที่สุขุม

   “ข้าแต่พระนาคเสน บุคคลอาจตัดสิ่งที่สุขุมกว่าสิ่งทั้งหลายได้หรือ ?”

   “ขอถวายพระพร ได้”

   “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า อะไรชื่อว่าเป็นสิ่งสุขุมกว่าสิ่งทั้งหลาย”

   “ขอถวายพระพร พระธรรม ชื่อว่าสุขุมกว่าสิ่งทั้งหลาย แต่ธรรมะไม่ใช่สุขุมไปทั้งหมด คือสุขุมก็มี หยาบก็มี แต่ว่าสิ่งที่ควรตัดด้วยปัญญามีอย่างเดียว คือ ธรรมะ นอกจากนั้นไม่มี”

   “ชอบแล้ว พระนาคเสน”