ปัญหาที่ ๑๓
ถามลักษณะสมาธิ

 

                        “ข้าแต่พระนาคเสน สมาธิ มีลักษณะอย่างไร”

   “มหาราชะ สมาธิมีการเป็น หัวหน้า น้อมไปในสมาธิ โน้มไปในสมาธิ เงื้อมไปในสมาธิ ขอวายพระพร”

   “ขอนิมนต์อุปมา พระผู้เป็นเจ้า”

อุปมากลอนแห่งเรือนยอด

    “ขอถวายพระพร เช่นเดียวกับกลอนแห่งเรือนยอดทั้งหลาย ย่อมไปรวมอยู่ที่ยอดน้อมไปที่ยอด โน้มไปที่ยอด เงื้อมไปที่ยอดฉันใด กุศลธรรมทั้งหลาย ก็มีสมาธิเป็นหัวหน้าน้อมไปในสมาธิ โน้มไปในสมาธิ เงื้อมไปในสมาธิฉันนั้น”

    “นิมนต์อุปมาให้ยิ่งขึ้นไปอีก”

อุปมาพระราชา

   “มหาราชะ เวลาพระราชาเสด็จออกสงคราม พร้อมด้วยจตุรงคเสนานั้น เสนาทั้งหลาย เสนาบดีทั้งหลาย ช้าง ม้า รถ พลเดินเท้าทั้งหล่าย ก็มีพระราชาเป็นหัวหน้าน้อมไปในพระราชา โน้มไปในพระราชา เงื้อมไปในพระราชา ห้อมล้อมพระราชาฉันใด

   กุศลธรรมทั้งหลาย ก็มีสมาธิเป็นหัวหน้าน้อมไปในสมาธิ โน้มไปในสมาธิ เงื้อมไปในสมาธิฉันนั้น อย่างนี้แหละ มหาบพิตร ชื่อว่า สมาธิ มีความเป็น หัวหน้า เป็นลักษณะ

    ข้อนี้สมกับที่สมเด็จพระมหามุนีตรัสไว้ว่า

   “สมาธิ  ภิกขเว  ภาเวถะ  สมาธิโก  ภิกขุ  ยถาภูตัง  ปชานาติ...   ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงอบรมสมาธิ ภิกษุผู้ได้สมาธิย่อมรู้ตามความเป็นจริง” ดังนี้ ขอถวายพระพร”

    “ถูกต้องดีแล้ว พระนาคเสน”