ข้าแต่พระนาคเสน สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราเป็นพราหมณ์ เราเป็นผู้ควรแก่การขอ เป็นผู้มีมือสอาด เป็นผู้ทรงไว้ซึ่งอัตภาพสุดท้ายเป็นปู้เยี่ยม เป็นหมอยา เป็นหมอผ่าตัด
แล้วตรัสไว้อีกว่า พระพากุละเลิศกว่าสาวกทั้งหลายของเรา บรรดาที่มีอาพาธน้อย
และมีปรากฏว่า สมเด็จพระบรมศาสดาได้ทรงประชวรหลายครั้ง ข้าแต่พระนาคเสน ถ้าพระตถาคตเจ้าเป็นผู้เยี่ยมจริง ข้อที่ตรัสว่า พระพากุละเลิศกว่าสาวกทั้งหลายของเราบรรดาที่มีอาพาธน้อย ดังนี้ก็ผิด
ถ้าคำว่า พระพากุละเลิศกว่าภิกษุทั้งหลาย ผู้มีอาพาธน้อย เป็นของจริงแล้ว คำที่ว่า พระตถาคตเจ้าเป็นผู้เยี่ยม คือไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่านั้น ก็ไม่จริง ปัญหาข้อนี้ก็เป็นอุภโตโกฏิ ควรแก้ไข
พระนาคเสนตอบว่า
ขอถวายพระพร ข้อที่ตรัสไว้ทั้งสองอย่างนั้น จริงทั้งนั้น แต่ข้อที่ตรัสว่า พระพากุละเลิศกว่าภิกษุทั้งหลายผู้มีอาพาธน้อยนั้น ตรัสหมายถึงสิ่งที่มีอยู่เฉพาะตัวอย่างหนึ่ง ๆ เท่านั้น
คือพวกสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าที่มีแต่เดินยืนกับเดินเท่านั้น ตลอดวันตลอดคืนก็มีส่วนสมเด็จพระชินสีห์ทั้งทรงยืน เดิน นั่ง นอน พวกภิกษุที่มีแต่ยืนกับเดินเท่านั้น ก็ยิ่งกว่าเพียงการยืน กับการเดินเท่านั้น
พวกที่นั่งฉันในอาสนะเดียว เมื่อลุกจากที่นั่งนั้นแล้ว ไม่ฉันอาหารที่ไหนอีก เพระเห็นแก่ชีวิตก็มี ส่วนพระผู้มีพระภาคเจ้าฉันวันละ ๒ เวลา ๓ หนก็มี คือตั้งแต่อรุณขึ้นถึงเที่ยงเสวย ๒ - ๓ หนก็มี แต่พวกฉันหนเดียวนั้น ก็ยิ่งกว่าเพียงการฉันเท่านั้น ไม่ใช่ยิ่งไปกว่าทุกสิ่งทุกอย่าง
ส่วนสมเด็จพระพิชิตมารที่ว่า เป็นผู้เยี่ยมไม่มีใครยิ่งกว่านั้น คือเยี่ยมด้วย ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ วิมุตตญาณทัสสนะ มศพลญาณ ๑๐ เวสารัชชญาณ ๔ พุทธธรรม ๑๘ อสาธารณญาณ ๖
เปรียบเหมือนพระราชา ย่อมยิ่งกว่าผู้มีชาติตระกูล มีพรัพย์ มีวิชา มีศีลปะ มีความแกล้วกล้า มีความหลักแหลมทั้งปวง ฉันใด องค์สมเด็จพระจอมไตรก็เยี่ยมกว่าสรรพสัตว์ทั้งปวงฉันนั้น
การที่พระพากุละมีอาพาธน้อยนั้น เป็นด้วยอานิสงส์ที่ได้กระทำไว้ คือในชาติก่อน พระพากุละเกิดเป็นดาบส ได้ถวายยาแก้โรคลมในท้องของ พระอโนมทัสสีพุทธเจ้า และถวายยาแก้ไข้แก่ พระวิปัสสีทศพล กับพระภิกษุ ๒ ล้าน ๘ แสนองค์ แล้วปรารถนาให้เป็นผู้มีอาพาธน้อย จึงได้เป็นผู้มีอาพาธน้อย
เมื่ออาพาธเกิดแก่พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ดีไม่เกิดก็ดี ทรงถือธุดงค์ก็ดี ไม่ทรงถือก็ดี ผู้ที่จะเสมอกับพระองค์ไม่มี ข้อนี้ ถูกตามที่ตรัสประทานไว้ใน สังยุตตนิกาย ว่า
บรรดาสัตว์ทั้งหลาย ทั้งที่มีเท้าไม่มีเท้าหรือมีเท้า ๒ เท้า ๔ เท้า มีเท้ามาก มีรูป ไม่มีรูป มีสัญญา ไม่มีสัญญา หรือมีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ปรากฏว่าเลิศกว่าสัตว์ทั้งหลายเหล่านั้น
ถูกดีแท้ พระนาคเสน
